Artykuły

Poszkodowany nie jest konsumentem

    •  Marta Derewicz

Wydana w dniu 9 września 2015 roku przez Sąd Najwyższy uchwała (sygnatura akt III SZP 2/15) dotycząca statusu konsumenta – a dokładnie jego braku – osób poszkodowanych w wypadku komunikacyjny, może znaczącą wpłynąć na ochronę tych uczestników rynku przed nieuczciwymi praktykami zakładów ubezpieczeń.

Osoby dochodzące świadczeń z umów ubezpieczenia zawieranych przez sprawców wypadku przestaną być chronione przed nieuczciwymi praktykami silniejszych uczestników rynku - ubezpieczycieli, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie będzie uprawniony do czuwania nad ich bezpieczeństwem w drodze prowadzenia postępowań dotyczących naruszenia zbiorowego interesu konsumentów.

W swojej uchwale bowiem Sąd Najwyższy wskazał, że poszkodowany będący osobą fizyczną, nieprowadzącą działalności gospodarczej, dochodzący roszczenia od ubezpieczyciela w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych nie jest konsumentem w rozumieniu art. 24 w związku z art. 4 punkt 12 ustawy z dnia 17 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 221 kodeksu cywilnego.

Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznający apelację towarzystwa UNIQA Towarzystwo Ubezpieczeń do wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – sygnatura akt sprawy XVII AmA 35/12 –  utrzymującego decyzję Prezesa UOKiK, powziął wątpliwości co do statusu prawnego poszkodowanego, gdyż – jak zaznaczył w swoim postanowieniu dotyczącym przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia – możliwe do przyjęcia jest zarówno stanowisko, że posiada on status konsumenta, jak i że przymiotu takiego mieć nie może.

W swojej decyzji natomiast, leżącej u podstaw postępowania sądowego, o którym mowa wyżej, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania UNIQA Towarzystwo Ubezpieczeń, polegające na ograniczaniu zakresu odpowiedzialności wobec konsumentów realizujących roszczenie w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego, poprzez:

  • nie uznawanie samej utraty możliwości korzystania z uszkodzonego pojazdu za szkodę majątkową i uzależnianie wypłaty odszkodowania za najem samochodu zastępczego od wykazania przez poszkodowanego szczególnych okoliczności związanych z niezbędnością wynajęcia pojazdu zastępczego oraz
  • nieuzasadnione pomijanie przy ustalaniu wielkości kwoty refundacji kosztu wynajmu samochodu zastępczego okresu oczekiwania na części zamienne przez warsztat samochodowy.

Także Rzecznik Ubezpieczonych wypowiedział się w sprawie poprzez skierowanie do Sądu Najwyższego oświadczenia. Rzecznik ustosunkowując się do zagadnienia, o którym mowa wskazał, że jeżeli poszkodowana osoba fizyczna zgłasza ubezpieczycielowi odpowiedzialności cywilnej sprawcy roszczenie odszkodowawcze, które nie jest związane bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, to można uznać, że spełnione zostały przesłanki przyznania jej statusu konsumenta.

Jak wskazuje Urząd Ochrony konkurencji i Konsumentów, który odniósł się do treści uchwały podjętej przez Sad Najwyższy, również ta grupa osób – poszkodowanych w wypadku komunikacyjnym – powinna mieć zapewnioną ochronę konsumencką. Urząd zwraca uwagę, że status konsumenta przyznany powinien być każdej osobie fizycznej, o ile działa ona w celu niezwiązanym bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Komentując nieprawidłową, w opinii Urzędu, uchwałę Sądu Najwyższego, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazuje na cel ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, którym jest ochrona słabszych, nieprofesjonalnych uczestników rynku przed naruszającymi ich interesy działaniami profesjonalistów – przedsiębiorców.

Istotne znaczenie w całej sprawie ma okoliczność braku istnienia stosunku umownego – nie dokonywanie przez poszkodowanego czynności prawnej z ubezpieczycielem, co definiuje konsumenta w myśl art. 221 k.c. – jednak jak zwracał uwagę Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ta okoliczności nie powinna mieć decydującego znaczenia, poszkodowany dokonuje wobec zakładu ubezpieczeń zgłoszenia szkody, w którym m.in. określa swoje roszczenie, w tym domaga się zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego, które to zgłoszenie stanowi oświadczenie woli. SOKiK przedstawił porównanie dokonane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który wskazał w swojej decyzji, że odbiorców reklamy wprowadzającej w błąd również nie łączy żadna umowa z przedsiębiorcą, mimo to osoby te są konsumentami w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i są objęte ochroną przewidzianą w tym akcie.

Wobec treści uchwały Sądu Najwyższego, osoby występujące z roszczeniem objętym obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej nie będą mogły liczyć na podjęcie w ich sprawie działań przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie będzie mógł nakładać na ubezpieczycieli kar za stosowane przez nich nieuczciwe praktyki, a także podejmować innych środków pozwalających na ochronę osób poszkodowanych w wypadku komunikacyjnym, które mogą być narażonych na szkodliwe działania ubezpieczycieli.

 Do góry