Publikacje

Pracownicze bony towarowe

    Pracownicze bony towarowe

    Bony towarowe powszechnie przyznawane pracownikom w okresie świątecznym.Jednak  pod względem prawnym stanowią źródło wielu pytań dotyczących zarówno ich prawnego charakteru, jak również skutków podatkowych.

    Po pierwsze, wątpliwości może budzić   okoliczność czy bony towarowe są ekwiwalentem pieniądza i środkiem płatniczym, czy też wyłącznie dokumentem, który potwierdza prawo majątkowe. Powszechnie uznawane są za substytut pieniądza, za który nabywane są najczęściej produkty spożywczo-przemysłowe, jednak należy zauważyć, że takiemu pojmowaniu bonów towarowych sprzeciwia się Sąd Najwyższy. W uchwale wydanej w składzie 3 sędziów z dnia 26 listopada 2003 roku (sygn. akt I KZP 21/03) Sąd Najwyższy uznał, że bon towarowy nie może być uznawany za środek płatniczy, ponieważ nie jest surogatem pieniądza. Realizacja bonu towarowego nie oznacza wprowadzenia go do obiegu, więc nie można twierdzić, że bony towarowe zastępują pieniądze.

    W takim ujęciu bony towarowe są więc jedynie znakiem legitymacyjnym – dokumentem, który odzwierciedla uprawnienie pracownika do odbioru rzeczy od konkretnych podmiotów.

    Bony towarowe a skutki podatkowe dla pracowników

    Przyznanie bonów towarowych wiąże się z koniecznością określenia, czy stanowią one przychód, od którego należy odprowadzić podatek. Na gruncie art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który reguluje ustalanie przychodu ze stosunku pracy, za przychód uznawane są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, wartość pieniężna świadczeń w naturze oraz ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń.

    Innymi słowy, za przychód ze stosunku pracy uznawane są różnorodne świadczenia, które otrzymują pracownicy w związku z pozostawaniem w stosunku pracy. Przesądza to zatem, że otrzymanie bonów towarowych przez pracowników jest równoznaczne z powstaniem przychodu.

    Należy zauważyć, że na gruncie ustawowej definicji nie jest istotne, czy pracodawca pokrywa koszty świadczeń ze środków własnych, czy też ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, co bardzo często ma miejsce w przypadku nabywania przez pracodawcę bonów towarowych, które następnie przekazywane są pracownikom.

    Analiza skutków podatkowych otrzymywanych przez pracowników bonów towarowych wymaga także zwrócenia uwagi na katalog zwolnień od podatku przewidziany w art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwolnieniem od podatku objęte są wartości świadczeń rzeczowych oraz świadczeń pieniężnych otrzymywanych przez pracownika, które zostały sfinansowane w całości ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub funduszu związków zawodowych – do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym 380 złotych, jednakże za świadczenia rzeczowe na gruncie tego przepisu nie są uznawane bony, talony i inne znaki, które uprawniają do ich wymiany na towary lub usługi. W świetle tego przepisu, bony towarowe nie mogą też być uznane za świadczenia pieniężne, ponieważ nie stanowią powszechnie akceptowalnego środka pieniężnego i z prawnego punktu widzenia nie są surogatem pieniądza. Słusznie zauważa się więc na gruncie art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pewną niekonsekwencję ustawodawcy i brak racjonalnych podstaw do wyłączenia z katalogu zwolnień bonów towarowych.

    Powyższe jednoznacznie wskazuje, że otrzymanie przez pracowników bonów towarowych wiąże się z powstaniem przychodu, a tym samym koniecznością uiszczenia należnego podatku. Wartość bonów stanowi dla pracowników przychód ze stosunku pracy, który nie jest objęty zwolnieniem podatkowym. Pracodawca, zgodnie z art. 32 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ma więc obowiązek pobrać od tych świadczeń zaliczkę na podatek dochody od osób fizycznych.

    Bony towarowe a podatek VAT

    Powyższe rozważania odnoszą się do zobowiązania podatkowego, które powstaje po stronie pracowników w związku z otrzymaniem bonów towarowych, jednakże nie dotyczą skutków podatkowych, jakie mogą potencjalnie powstać dla pracodawcy.

    W tym zakresie należy odnieść się do regulacji ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług, w celu określenia, czy bony towarowe mogą uchodzić za towar, ewentualnie czy przekazanie pracownikom bonów towarowych może być postrzegane jako świadczenie usługi.

    W pierwszej kolejności warto mieć na uwadze okoliczność, że już sama definicja towaru przewidziana w art. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którą towarami są rzeczy, części rzeczy, jak też energia, wyklucza objęcie zakresem tego pojęcia dokumentu, którego jedyną funkcja jest potwierdzenie prawa majątkowego do objęcia określonych rzeczy od podmiotu, od którego zostały nabyte bony towarowe. Od 1 stycznia 2011 roku definicja towaru nie ogranicza się do wyliczenia postaci towaru, co odzwierciedla charakter podatku VAT jako podatku konsumpcyjnego, jednakże nie ma to wpływu na istotę pojęcia towaru przyjętą na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług. Bony towarowe, które same w sobie nie maja żądnej wartości konsumpcyjnej nie mogą być objęte podatkiem od towarów i usług. Przesądza to i zarazem potwierdza ich funkcję legitymacyjną. Nie dziwi to o tyle, że należy zważyć, iż pojęciem towaru, ze swojej istoty, nie są objęte także pieniądze i papiery wartościowe.

    Pozostaje więc do rozważenia kwestia, czy przekazanie pracownikowi bonów towarowych może być postrzegane jako świadczenie usług, podlegające opodatkowaniu. W art. 8 ustawy o podatku od towarów i usług znajduje się bardzo szeroka definicja świadczenia usług, która związana jest z definicją zawartą w Dyrektywie Rady 2006/112/WE, zgodnie z którą przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, które nie stanowi dostawy towarów. Szeroka definicja świadczenia usług związana jest jednak z niezbędnym warunkiem, że konieczne jest istnienie świadczenia, mającego charakter odpłatny. Co więcej, świadczeniem usług nie będzie każda czynność, która skutkuje odpłatnym przysporzeniem jednej ze stron, na skutek działania lub zaniechania innej strony, gdyż konieczne jest ponadto dokonanie czynności czy działania w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

    Już sama definicja świadczenia usług przyjęta na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług wskazuje, że w jej zakresie nie mieści się nieodpłatne przekazanie pracownikom świątecznych bonów towarowych. Warto zwrócić również uwagę na wyrażone przez organy podatkowe stanowisko, w myśl którego bony, jako rodzaj znaku legitymacyjnego, same w sobie nie służą zaspokajaniu żadnych potrzeb, nie wiążą się z autonomicznym świadczeniem, które to świadczenie jest niezbędnym elementem usługi (tak np. interpretacja podatkowa Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2009 roku, ILPP1/443-420/09-4/BP).

    Z konsumpcyjnego charakteru podatku od towarów i usług, którego celem jest opodatkowanie wartości dodanej, wynika więc, że obowiązek w zakresie podatku od towarów i usług powstanie dopiero przy realizacji bonu towarowego. Faktyczne nabycie towarów będzie skutkowało powstaniem obowiązku podatkowego u sprzedawcy z tytułu dokonanej przez niego dostawy towarów. Dopiero w chwili nabycia określonych dóbr, do otrzymania których legitymuje bon towarowy, zostanie rozpoznany obowiązek podatkowy na rzecz podmiotu, który ostatecznie stanie się dysponentem bonu. Warto w tym zakresie mieć na uwadze interpretację podatkową Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2009 roku, IPPP1/443-606/09/2/AP.

    Podsumowując, bony towarowe, które otrzymują pracownicy stanowią jedynie znak legitymacyjny do nabycia określonych dóbr. W zakresie zobowiązań podatkowych wiążą się z powstaniem dla pracowników przychodu ze stosunku pracy, który nie jest objętym zwolnieniem podatkowym. Natomiast w zakresie podatku od towarów i usług, bony towarowe nie podlegają kwalifikacji pod ustawową definicję towaru ani świadczenia usług. W zakresie podatku od towarów i usług obowiązek podatkowy związany z bonami towarowymi powstanie dopiero przy ich realizacji. W pełni odpowiada to więc zasadzie jednokrotności opodatkowania podatkiem od towarów i usług, jak również zasadzie opodatkowania konsumpcji.

    • Wydawnictwo
    • Życie Handlowe, nr 2, z dn. 1.02.2013 r.
     Do góry