Publikacje

Delegowanie będzie tańsze

    •  Marta Derewicz

Trybunał Konstytucyjny uznał, że część przepisu, na który powoływał się ZUS żądając płacenia składek za pracowników oddelegowanych za granicę naliczonych od kwoty wyższej niż ich zarobki, musi odejść do lamusa.  

28 października 2015 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok o sygn. SK 9/14, w którym stwierdził niezgodność z Konstytucją części przepisu § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (DzU nr 161, poz. 1106 ze zm.). Wskazał, że przewidziana tam minimalna podstawa wymiaru składek za pracowników oddelegowanych przez polskich pracodawców do pracy w innym państwie, którzy zarabiają poniżej kwoty odpowiadającej przeciętnemu wynagrodzeniu w gospodarce narodowej ustalanej na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), jest niezgodna z art. 92 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji.

Kwestionowany przepis w niedopuszczalny sposób ogranicza prawo własności określone w art. 64 Konstytucji RP w odniesieniu do takich pracowników i ich pracodawców w zakresie, w jakim nakłada konieczność naliczania składek od podstawy równej kwocie przeciętego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. W takim  przypadku podstawa składek jest wyższa niż faktycznie osiągnięte wynagrodzenie.

Przekroczenie upoważnienia ustawowego...
Co istotne, Trybunał w swoim wyroku wskazał, że zaskarżony przepis wykraczał poza upoważnienie ustawowe zawarte w art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie którego zostało wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Czyni go to niezgodnym z art. 92 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał przedstawił pogląd, że art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie może stanowić podstawy do wydania przepisów, które byłyby sprzeczne z zasadami wyrażonymi w tej ustawie. § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia wprowadzał zbyt daleko idącą modyfikację kwoty stanowiącej podstawę wymiaru składek wynikającej z art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Art. 21 ustawy systemowej zawiera upoważnienie jedynie do obniżenia podstawy składek o wartość ściśle wymienionych rodzajów przychodów. Z kwestionowanego przepisu rozporządzenia wynika natomiast modyfikacja podstawy wymiary składek przez jej podwyższenie, w razie gdy wynagrodzenie osoby świadczącej pracę za granicą jest niższe od kwoty przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Zdaniem TK w tym zakresie § 2 ust. 1 pkt 16 wykracza poza delegację ustawową.

... a niedopuszczalne ograniczenie prawa własności
Norma wynikająca z § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia jest niezgodna z Konstytucją również z tej racji, że z art. 64 ust. 3 ustawy zasadniczej wyraźnie wynika, że prawo własności może ograniczać wyłącznie ustawa. Zawarcie w rozporządzeniu wskazania co do takiego sposobu podwyższania podstawy wymiaru składek stanowi zatem niedopuszczalne ograniczenie prawa własności w zakresie, w jakim prowadzi do obciążenia pracowników i pracodawców wyższą składką ubezpieczeniową.

Jednogłośnie z Sądem Najwyższym
Problemem sztucznie zawyżanej podstawy wymiaru składek zajmował się niejednokrotnie Sąd Najwyższy. W swoich orzeczeniach wskazywał – wbrew przepisom prawa materialnego – że definicja podstawy wymiaru składek pracowników (ubezpieczonych) zawarta w art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń nie określa wymaganego minimalnego pułapu. Tym samym, przepisy rozporządzenia wydanego w celu doprecyzowania przepisów ustawowych powinny być interpretowane zgodnie z tą definicją. Brak było więc podstaw do ustalenia w rozporządzeniu regulacji, zgodnie z którą podstawa wymiaru składek pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców nie może być niższa niż kwota przeciętnego wynagrodzenia.


Wyrok TK a delegowani pracownicy
Orzeczenie to ma ogromne znaczenie dla przedsiębiorców delegujących pracowników do pracy na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej. Zmiana w tym zakresie spowoduje obniżenie kosztów zatrudnienia pracowników otrzymujących dotychczas wynagrodzenie niższe od przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce rynkowej. W sytuacji gdy  pracownik zarabia poniżej stawki przeciętnego wynagrodzenia określonego w ustawie budżetowej, pracodawca nie będzie zobowiązany naliczać składek od kwoty odpowiadającej tej stawce.

Niestety TK orzekł, że kwestionowana część przepisu traci moc obowiązywania po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 5 listopada 2015 r. (pod poz. 1808), co oznacza, że przepis przestanie obowiązywać 4 listopada 2016 r. Polski Parlament ma więc dużo czasu na dostosowanie regulacji prawnych do wskazań Trybunału zawartych w przytaczanym wyroku. Uwzględniając wskazania TK, Parlament może jedynie przenieść kwestionowany przepis do ustawy, nie zmieniając jednak zasad obliczania podstawy wymiaru składek pracowników wykonujących pracę za granicą, co nie będzie stanowiło pełnej realizacji orzeczenia TK i nie przyniesienie finalnie zmian dla przedsiębiorców, warto śledzić więc poczynania Sejmu i Senatu w tym zakresie.
Obecnie, mimo wyroku TK konieczne jest dalsze opłacanie przez pracodawców składek zgodnych z wytycznymi co do ustalania podstawy wymiaru składek wynikającymi z kwestionowanego przepisu § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia. Jako że kwestionowany przepis w dalszym ciągu obowiązuje, ZUS nie musi uwzględniać wskazań TK, mimo braku zgodności tej regulacji z Konstytucją. W sytuacji wydania przez ZUS decyzji dotyczącej obowiązku opłacania składek wyższych, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia, możliwe będzie wzruszenie takiej decyzji – art. 145a kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje bowiem upoważnienie do żądania wznowienia postępowania, w którym decyzja organu administracji oparta została na niekonstytucyjnym przepisie – może to jednak nastąpić w terminie 1 miesiąca od data utraty mocy obowiązującej przepisu.


  • Wydawnictwo
  • "Rzeczpospolita" z dnia 19 listopada 2015 roku (dodatek: Praca i ZUS)
 Do góry